KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ ORMAN FAKÜLTESİ
ORMAN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ’NÜN TARİHÇESİ

Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi’nin tarihini anlayabilmek için öncelikle ülkenin ormancılık geçmişini bilmek gerekir. Ne kadar geçmişe inebilirsek o kadar ileriyi görebiliriz.

Ormancılık Eğitiminin 150 Yıllık Tarihçesi

1854–1856 yılları arasında Ruslarla yapılan Kırım Savaşı Fransa ve İngiltere’nin yardımı ile kazanılmış, Sivastapol ele geçirildikten sonra, 1856 yılında Paris Anlaşması yapılmış ve bu antlaşma hükümlerine göre, Osmanlı İmparatorluğu’nun bünyesinde ıslahat yapılması gerekmiştir. Bu nedenle 1856 yılında Islahat Fermanı çıkarılmış ve Islahat Hattı Humayunu yayınlanmıştır. Buna uyularak, yerli ve yabancı uzmanlardan oluşan Meclisi Meabir kurulmuş ve bu meclise yol, kanal, demiryolu, endüstri, tarım ve orman işlerinde yapılacak ıslahat esaslarının incelenmesi görevi verilmiştir. Ormancı delege olarak bu meclise katılmak üzere, 1856 yılında Fransa’dan M. Stheme ve Louis Tassy adlarında iki değerli ormancı uzman getirilmiştir.
Bayındırlık, ulaştırma, eğitim, kültür, endüstri, tarım ve ormancılık alanlarında geniş ölçüde girişilmiş olan ıslahatın gerçekleştirilmesi için mali bakımdan da desteklenmesi zorunluluğu ortaya çıkmış ve bu amaçla da gelir sağlayan ulusal kaynaklar araştırılırken, bu arada ormanlardan da faydalanılmak istenmiştir. Devlet, hazinenin gereksinim duyduğu geliri sağlamak için ormanları, işletmek, bu faydalanmayı sürekli hale getirmek için de ormancılık tekniğini tam olarak uygulamak gereğini anlamış ve yabancı uzmanlara, orman teşkilatı kurmak, teşkilatta çalışacak elemanları yetiştirmek üzere Orman Okulu açmak, bunların gerektirdiği kanun ve nizamnameleri hazırlamak görevi verilmiştir.
Böylece Louis Tassy, İstanbul’da bir Orman Okulu kurmak ve meydana getirilecek orman teşkilatının gereksinim duyacağı teknik elemanları yetiştirmekle, M. Stheme ise İmparatorluk ormanlarında incelemeler yapmak ve bir teşkilat kurmakla görevlendirilmiştir. Bu çalışmaların ürünü olarak 17 Kasım 1857 tarihinde İstanbul’da ilk Orman Okulu kurulmuş ve böylece Türkiye’de ormancılık başlamıştır.
Orta öğrenim görmüş ve Fransızca bilenlerin alındığı ancak bu niteliklere sahip öğrencilerin bulunabilmesi güçlüğünün yaşandığı okulun öğretim süresi de dört yıla yayılmaktaydı. Okuldan 6 Türk ve 3 azınlık olmak üzere “Rütbei Rabia” ünvanı ile toplam 9 kişi mezun olmuştur. Okul 1862 yılında kapanmıştır.
Yine Tassy’nin yönetiminde 1867 yılında öğretime başlayan ikinci okulda öğretim süresi iki yıla indirilmiştir. Birinci okulda olduğu gibi Türk ve azınlıklardan orta öğrenim yapmış, Fransızca bilenlerin devam edebildiği okuldan ancak 3 ü Türk, 7’si de azınlık olmak üzere toplam 10 kişi mezun olmuştur.
Tassy’nin ülkesi olan Fransa’ya dönmesinden sonra müdürlüğe getirilen Simon’un da etkisiyle 13 maddelik bir “Orman Okulu Tüzüğü” yürürlüğe konulmuş ve önceleri iki yıl olan okul süresi daha sonra üç yıla çıkarılmış ve öğretim dilinin de Türkçe’ye dönüştürülmesine başlanmıştır.
Ülke yönetimi hiyerarşisinde orman ve maden etkinliklerinin Maliye Bakanlığı’nın çatısı altındaki bir birimde toplanması üzerine bu etkinliklerde çalıştırılacak mühendislerin birlikte yetiştirilmeleri gündeme gelmiştir. Bu amaçla 1880 yılında 14 maddelik bir tüzük yürürlüğe konmuş ve kurulan okula da Orman ve Maadin Mektebi adı verilmiştir. Orman ve Maden İdaresinin denetiminde ve bir müdürün yönetimindeki okulda 4 yıllık bir öğretim öngörülmüştür. İlk iki yıl orman ve maden öğrencilerinin ortaklaşa ders görmeleri, diğer iki yılın ise meslek derslerine ayrılması planlanmıştır. Öğrencilerin her sene 15–20 gün ormanlarda uygulama yapması ve giderlerin bakanlıkça karşılanması öngörülmüştür. Orman mühendisi ünvanı ile eleman yetiştirilmesi hedeflenen bu okuldan 34’ü Türk ve 15’i de azınlık olmak üzere toplam 49 kişi mezun olmuştur.
Dönemin lise çıkışlılarının orman okullarına kabul edilmekte olması üzerine orman okullarındaki ilk iki senelik idadi sınıflarına gereksinme kalmaması nedeni ile bu sınıflar kaldırılmıştır. Ayrıca ormancılık öğretimi düzeyinin Avrupa standartlarına yükseltilmesi, bunun için bağımsız yer, bina, araç gereç sağlanmasına kadar kapatılmış olan Orman ve Maden Okulunun Orman Bölümü öğrencilerinin 1893’de Halkalı Ziraat Yüksek Okulu’na katılması ve öğretim programlarının her iki bölüm öğrencilerine göre yeniden düzenlenmesi öngörülmüştür. Bağımsız bir ormancılık öğretiminin yapıldığı bu dönemde okuldan 118’i Türk, 22’si de azınlık olmak üzere toplam 140 kişi mezun olmuştur. Mezun olanların ise sadece 64’ü ormancıdır.
1903 yılında Tarım Bakanlığı’na bağlı olarak ormancılık ve tarım tekniğinin öğretilmesi amacıyla Halkalı Ziraat ve Orman Yüksek Okulu açılmıştır. Tüzük uyarınca öğretim süresi 4 sene olan okulda öğrenciler parasız yatılı, paralı yatılı ve parasız gündüzcü olmak üzere üç gruba ayrılmıştır. Okulu bitirenlere okul müdürlüğü, Tarım ve Fen Heyeti Başkanlığı ve Tarım Bakanlığı tarafından onaylanan bir icazetname verilmektedir. Okuldan 118’i Türk ve 25’i de azınlık olmak üzere toplam 143 kişi mezun olmuştur. Mezun olanların ise sadece 45’i ormancıdır.
Ormancılık öğretiminin yeniden bağımsız olarak yapılmasına duyulan gereksinim sonucu 1910 yılında Orman Yüksek Okulu açılmıştır. İstanbul yöresindeki ormanların yakınında ve uygun bir yerde açılacak olan okulda Orman Fen Memurları yetiştirilmesi hedeflenmiştir. Orman, Maden ve Ziraat Bakanlığı’nın gözetimi ve Orman Genel Müdürlüğü’nün denetimi altında bulunan okulda öğretim süresi 2 yıl olarak benimsenmiş ve bu durum 1917 yılına kadar devam etmiştir. Bu yıl içerisinde Almanya’dan getirilen Dr. Bauer’in önerileri doğrultusunda öğretim programları ile öğretim süresinde değişiklikler yapılarak bu süre 3 yıla çıkarılmıştır. Müdürlük şeklinde yönetilen öğretim etkinlikleri, 1924 yılında yapılan ilk rektör atanmasından sonra rektörlük biçimine dönüşmüş bulunmaktadır. Her yıl yazılı olarak yapılan iki özel sınav ile sözlü yapılan bir genel sınavda başarılı olup mezun olan öğrencilere icazetname verilmiş ve bunlar Orman Fen Memuru unvanı almışlardır. 1929 yılında yürürlüğe konulan 1452 sayılı Barem Kanunu ile yüksek öğrenim görüp teknik işlerde çalışanlara Mühendis unvanı verilmesi üzerine okuldan mezun olanlar da Orman Mühendisi unvanı almaya başlamışlardır. Bu arada 504 sayılı Orman Yasasının yaptırımlarını yerine getirmek amacıyla oluşturulan amenajman örgütünde görev yapanlara 1924 tarihli Bütçe Kanunu ile Amenajman Mühendisi, Amenajman Başmühendisi, Amenajman Mühendis Muavini gibi unvanların verildiği de belirtilmektedir. Okuldan 1910–1916 yılları arasında 73’ü Türk, 12’si azınlık olmak üzere toplam 85 kişi, 1917–1923 yılları arasında 62’si Türk, 2’si azınlık olmak üzere toplam 64 kişi, 1924–1934 yılları arasında sadece 152 Türk olmak üzere, 1910–1934 yılları arasında 287’si Türk ve 14’ü azınlık olmak üzere toplam 301 kişi mezun olmuştur.
Ülkemizde tarım, hayvancılık, doğal bilimler konularında gereksinim duyulan elemanları yetiştirmek, araştırma ve yayınlar yapmak üzere 1933 yılında Ankara’da bir “Yüksek Ziraat Enstitüsü” kurulmuştur. Bu enstitüye Tabii Bilimler, Ziraat, Veteriner, Ziraat Sanatları adlarında dört fakülte bağlı bulunmaktaydı. Bu fakültelere 1934 tarihinde İstanbul’daki “Yüksek Orman Okulu” da beşinci fakülte olarak bağlanmıştır. Öğrenim süresi dört yıla çıkarılan fakültede ilk iki sınıf Ankara’da, son iki sınıf da ormanlara yakın olduğu gerekçesiyle İstanbul’da öğretim görmekteydi. Öğretimde ortaya çıkan sakıncalar nedeniyle bu uygulamaya 1943 yılında son verilmiş ve ikinci sınıf öğrencileri de İstanbul’a alınmış ve temel bilimler öğrenimi görmeleri için sadece birinci sınıf öğrencileri Ankara’da bırakılmıştır. Yüksek Orman Okulunun Ankara’daki Yüksek Ziraat Enstitüsü’ne fakülte olarak bağlanmasından sonra fakülte bünyesinde de bazı düzenlemelere gidilmiş ve enstitü adı ile beş alt birim oluşturulmuştur. Başlarına Alman Profesörlerin getirildiği bu enstitülerin adları da Silvikültür, Toprak ve Ekoloji, Orman Entomolojisi ve Koruma, Orman Politikası ve Amenajman, Orman Hasılat ve İşletme İktisadı olarak belirlenmiştir. İzleyen yıllarda bunlara Orman Mahsülleri ve Kıymetlendirme, Orman Mühendisliği (İnşaat) ve Geodezi enstitüleri eklenerek sayıları sekize yükseltilmiştir. Okuldan mezun olanlara önceleri “Diplomalı Orman Mühendisi” ünvanı verilirken bu unvan 1939 yılında “Yüksek Orman Mühendisi” olarak değiştirilmiştir. Okuldan 1935–1948 yılları arasında 589’u Türk, 1’i yabancı olmak üzere toplam 590 kişi mezun olmuş bulunmaktadır.
Ankara’daki Yüksek Ziraat Ensitütüsü’nün 1948 yılında kapatılıp Orman Fakültesi’nin İstanbul Üniversitesi’ne altıncı fakülte olarak bağlanması ile Üniversiteler Yasası kapsamına girilmiştir. Bu uygulamanın doğal sonucu olarak Ankara’da öğrenim gören birinci sınıf öğrencileri de 1948–1949 öğretim yılından itibaren İstanbul’a getirilmişlerdir.
İstanbul Üniversitesi’nde enstitü yerine kürsü sistemi geçerli olduğu için fakültede mevcut enstitülerin isimleri fakülte profesörler kurulunun kararı ile “Enstitüsü ve Kürsüsü” olarak değiştirilmiştir. Ayrıca “Ormancılık Coğrafyası ve Yakın Şark Ormancılığı Kürsüsü ve Enstitüsü” adında yeni bir birim oluşturularak enstitü ve kürsülerin sayısı dokuza yükseltilmiştir. Daha sonra bazı kürsülerin bölünmesi ve yenilerinin oluşturulmasıyla bu sayı 13’e yükselmiştir. Yeni oluşturulan kürsülerin isimleri de Orman Amenajmanı, Geodezi ve Fotogrametri, Orman Mahsülleri Kimyası, Park-Bahçe ve Peyzaj Mimarlığı olarak belirlenmiştir.
Diğer yandan 1961 yılında akademik birimlerin isimlerinin sonundaki “enstitü” sözcüğü kaldırılarak bu tarihten itibaren sadece “Kürsü” sözcüğü kullanılmaya başlanmıştır.
1977 yılında ise “Ormancılık Coğrafyası ve Yakın Şark Ormancılığı Kürsüsü”nün adı “Havza Amenajmanı Kürsüsü” olarak değiştirilmiştir. Ayrıca aynı yıl “Orman Hasılatı ve İkdisatı Kürsüsü” de “Orman Hasılatı ve Biyometri”, “Ormancılık Ekonomisi”, “Ormancılık Hukuku” diye üç kürsüye bölünmüş ve böylece fakültedeki kürsülerin sayısı 15’e yükselmiştir.
1981 yılında yürürlüğe giren Yükseköğretim Kanunu ile Üniversitelerdeki kürsü kuruluşları kaldırılarak bunun yerine Bölüm, Anabilim Dalı, Bilim Dalı isimleri ile yeni birimler oluşturulmuştur. Fakülteyi bitirenlere Orman Yüksek Mühendisi unvanı verilmeye bu dönemde de devam edilmiştir. Ancak, 1973 yılında lisans, yüksek lisans ve doktora ve uzmanlık diye üç ayrı öğretim düzeyinin benimsenmesi üzerine dört yıllık fakülte mezunlarına “mühendis” ünvanı verilmeye başlanmıştır. Kazanılmış haklar nedeniyle fakülteyi bitirenlere Orman Yüksek Mühendisi diploması verme işlemi 1980 yılına kadar sürmüştür. 

KTÜ Orman Mühendisliği Bölümünün Kuruluşu ve Gelişimi

Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) 1955 yılında 6594 sayılı yasa ile Türkiye’nin dördüncü üniversitesi olarak kurulmuştur.
KTÜ bünyesinde bir orman fakültesinin yer alması 19.09.1963 tarih ve 336 sayılı yasa ile gerçekleşmiştir. Ancak çeşitli nedenlerden dolayı fakültenin kuruluşu 1971 yılında gerçekleşmiştir. Bu konuda KTÜ Rektörlüğü ile İstanbul Üniversitesi (İÜ) Orman Fakültesi arasında bir protokol düzenlenmiş ve bu protokol 25.02.1971 tarihinde dönemin Milli Eğitim Bakanı Prof. Dr. Orhan OĞUZ, KTÜ Rektörü Prof. Dr. Ekrem GÖKSU ve İÜ Orman Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Hayri BAYRAKTAROĞLU tarafından imzalanarak kesinlik kazanmıştır. Bu protokol, çeşitli konuların yanı sıra, KTÜ Orman Fakültesi bünyesinde “Orman Mühendisliği Bölümü”  kurulması konusunu da içermektedir.
25.02.1971 tarihinde kurulan Orman Mühendisliği Bölümü 1971–1972 eğitim-öğretim yılında İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi ile imzalanan bir protokole bağlı olarak aynı fakültenin desteği ile eğitim-öğretime başlamış ve bu protokol 1977–1978 eğitim-öğretim yılına kadar devam etmiştir. 1978–1979 eğitim-öğretim yılından günümüze kadar da kendi eğitim kadrosu ile öğrencilerini ormancılık alanında eğitmektedir. Bölümümüz 2001–2002 eğitim-öğretim yılında İngilizce hazırlık eğitimine başlamış olup, bugün Türkiye'de 9 Orman Fakültesi içinde zorunlu İngilizce hazırlık eğitimi yapan tek bölümdür.
Başlangıçta kürsü esasına göre kurulmuş olan bölümümüz bünyesinde bugün 8 anabilim mevcuttur. Bu anabilim dalları aşağıdaki şekildedir.

Orman Mühendisliği Bölümü; günümüz ve gelecekteki endüstri üstü toplumun orman ürünlerine olan gereksinimlerini karşılamak, sosyal hizmetleri yerine getirmek ve bunları sürekli kılabilecek tüm koşulları yaratmak için sürdürülen etkinliklerin planlanması, uygulanması ve denetimi işlerini yürütebilecek ve bunların yanında ormanların korunması ve sürekliliğinin sağlanmasında özveriyle çalışacak "Orman Mühendisleri" yetiştirmektedir. Ayrıca, mesleki bilgilerini İngilizce ve bilgisayarla destekleyerek, yurt dışında özellikle Avrupa, Amerika ve Kanada gibi ileri ormancılık düzeyine ulaşmış ülkelerde de yüksek lisans ve doktora yapma olanakları bulabilmektedirler.
Bölüm içinde Lisans ve Lisansüstü aşamalarında eğitim-öğretim yapılmaktadır. Lisans öğrenimi aşamasında 8 yarıyıllık bir öğrenim sonunda öğrenciye Orman Mühendisliği Lisans Diploması ile Orman Mühendisi ünvanı verilmektedir. Bu süre içerisinde öğrenciye mesleğini yakından tanıtmak amacıyla 2 aylık (60 günlük) bir staj çalışması yaptırılır. İkinci sınıftan itibaren öğrenci, teorik derslerin yanı sıra civar ormanlarda yapılan uygulamalarla kontrollü bir şekilde eğitilmektedir. Bölümümüzde ayrıca KTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü bünyesinde Orman Mühendisliği Anabilim Dalı adı ile lisansüstü eğitim yapılmaktadır. Lisansüstü aşaması yüksek lisans ve doktora aşamalarını kapsamaktadır. Yüksek lisans aşamasında 4 yarıyıllık bir öğrenim sonunda öğrenciye Orman Mühendisliği Yüksek Lisans Diploması ile “Orman Yüksek Mühendisi” ünvanı verilmektedir. Doktora aşamasında ise yüksek lisans öğrenimini başarıyla tamamlayan öğrencilerden branşında akademik anlamda daha da uzmanlaşmak isteyenler eğitilmektedir. Bu şekilde bir yandan bölümümüz kendi alt yapısına yeni öğretim elemanları yetiştirirken, bunun yanında yakın geçmişte kurulmuş olan 7 Orman Fakültesinin (Artvin, Kahramanmaraş, Çankırı, Isparta, Bartın, Kastamonu, Düzce) Yüksek Öğretim Kurumu aracılığı ile 35. madde kapsamında öğretim elemanlarını da yetiştirmektedir.

Anasayfa